دعا             ۴۴

وَ كَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَيْهِ السّلَامُ إِذَا دَخَلَ شَهْرُ رَمَضَانَ

الْحَمْدُ لِلّهِ الّذِي هَدَانَا لِحَمْدِهِ، وَ جَعَلَنَا مِنْ أَهْلِهِ لِنَكُونَ لِإِحْسَانِهِ مِنَ الشّاكِرِينَ، وَ لِيَجْزِيَنَا عَلَى ذَلِكَ جَزَاءَ الْمُحْسِنِينَ‏ وَ الْحَمْدُ لِلّهِ الّذِي حَبَانَا بِدِينِهِ، وَ اخْتَصّنَا بِمِلّتِهِ، وَ سَبّلَنَا فِي سُبُلِ إِحْسَانِهِ لِنَسْلُكَهَا بِمَنّهِ إِلَى رِضْوَانِهِ، حَمْداً يَتَقَبّلُهُ مِنّا، وَ يَرْضَى بِهِ عَنّا وَ الْحَمْدُ لِلّهِ الّذِي جَعَلَ مِنْ تِلْكَ السّبُلِ شَهْرَهُ شَهْرَ رَمَضَانَ، شَهْرَ الصّيَامِ، وَ شَهْرَ الْإِسْلَامِ، وَ شَهْرَ الطّهُورِ، وَ شَهْرَ التّمْحِيصِ، وَ شَهْرَ الْقِيَامِ الّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ، هُدًى لِلنّاسِ، وَ بَيّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَ الْفُرْقَانِ‏ فَأَبَانَ فَضِيلَتَهُ عَلَى سَائِرِ الشّهُورِ بِمَا جَعَلَ لَهُ مِنَ الْحُرُمَاتِ الْمَوْفُورَةِ، وَ الْفَضَائِلِ الْمَشْهُورَةِ، فَحَرّمَ فِيهِ مَا أَحَلّ فِي غَيْرِهِ إِعْظَاماً، وَ حَجَرَ فِيهِ الْمَطَاعِمَ وَ الْمَشَارِبَ إِكْرَاماً، وَ جَعَلَ لَهُ وَقْتاً بَيّناً لَا يُجِيزُ جَلّ وَ عَزّ أَنْ يُقَدّمَ قَبْلَهُ، وَ لَا يَقْبَلُ أَنْ يُؤَخّرَ عَنْهُ. ثُمّ فَضّلَ لَيْلَةً وَاحِدَةً مِنْ لَيَالِيهِ عَلَى لَيَالِي أَلْفِ شَهْرٍ، وَ سَمّاهَا لَيْلَةَ الْقَدْرِ، تَنَزّلُ الْمَلَائِكَةُ وَ الرّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبّهِمْ مِنْ كُلّ أَمْرٍ سَلَامٌ، دَائِمُ الْبَرَكَةِ إِلَى طُلُوعِ الْفَجْرِ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ بِمَا أَحْكَمَ مِنْ قَضَائِهِ. اللّهُمّ صَلّ عَلَى مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَلْهِمْنَا مَعْرِفَةَ فَضْلِهِ وَ إِجْلَالَ حُرْمَتِهِ، وَ التّحَفّظَ مِمّا حَظَرْتَ فِيهِ، وَ أَعِنّا عَلَى صِيَامِهِ بِكَفّ الْجَوَارِحِ عَنْ مَعَاصِيكَ، وَ اسْتِعْمَالِهَا فِيهِ بِمَا يُرْضِيكَ حَتّى لَا نُصْغِيَ بِأَسْمَاعِنَا إِلَى لَغْوٍ، وَ لَا نُسْرِعَ بِأَبْصَارِنَا إِلَى لَهْوٍ وَ حَتّى لَا نَبْسُطَ أَيْدِيَنَا إِلَى مَحْظُورٍ، وَ لَا نَخْطُوَ بِأَقْدَامِنَا إِلَى مَحْجُورٍ، وَ حَتّى لَا تَعِيَ بُطُونُنَا إِلّا مَا أَحْلَلْتَ، وَ لَا تَنْطِقَ أَلْسِنَتُنَا إِلّا بِمَا مَثّلْتَ، وَ لَا نَتَكَلّفَ إِلّا مَا يُدْنِي مِنْ ثَوَابِكَ، وَ لَا نَتَعَاطَى إِلّا الّذِي يَقِي مِنْ عِقَابِكَ، ثُمّ خَلّصْ ذَلِكَ كُلّهُ مِنْ رِئَاءِ الْمُرَاءِينَ، وَ سُمْعَةِ الْمُسْمِعِينَ، لَا نُشْرِكُ فِيهِ أَحَداً دُونَكَ، وَ لَا نَبْتَغِي فِيهِ مُرَاداً سِوَاكَ. اللّهُمّ صَلّ عَلَى مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، وَ قِفْنَا فِيهِ عَلَى مَوَاقِيتِ الصّلَوَاتِ الْخَمْسِ بِحُدُودِهَا الّتِي حَدّدْتَ، وَ فُرُوضِهَا الّتِي فَرَضْتَ، وَ وَظَائِفِهَا الّتِي وَظّفْتَ، وَ أَوْقَاتِهَا الّتِي وَقّت‏ وَ أَنْزِلْنَا فِيهَا مَنْزِلَةَ الْمُصِيبِينَ لِمَنَازِلِهَا، الْحَافِظِينَ لِأَرْكَانِهَا، الْمُؤَدّينَ لَهَا فِي أَوْقَاتِهَا عَلَى مَا سَنّهُ عَبْدُكَ وَ رَسُولُكَ صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فِي رُكُوعِهَا وَ سُجُودِهَا وَ جَمِيعِ فَوَاضِلِهَا عَلَى أَتَمّ الطّهُورِ وَ أَسْبَغِهِ، وَ أَبْيَنِ الْخُشُوعِ وَ أَبْلَغِهِ. وَ وَفّقْنَا فِيهِ لِأَنْ نَصِلَ أَرْحَامَنَا بِالْبِرّ وَ الصّلَةِ، وَ أَنْ نَتَعَاهَدَ جِيرَانَنَا بِالْإِفْضَالِ وَ الْعَطِيّةِ، وَ أَنْ نُخَلّصَ أَمْوَالَنَا مِنَ التّبِعَاتِ، وَ أَنْ نُطَهّرَهَا بِإِخْرَاجِ الزّكَوَاتِ، وَ أَنْ نُرَاجِعَ مَنْ هَاجَرَنَا، وَ أَنْ نُنْصِفَ مَنْ ظَلَمَنَا، وَ أَنْ نُسَالِمَ مَنْ عَادَانَا حَاشَى مَنْ عُودِيَ فِيكَ وَ لَكَ، فَإِنّهُ الْعَدُوّ الّذِي لَا نُوَالِيهِ، وَ الْحِزْبُ الّذِي لَا نُصَافِيهِ. وَ أَنْ نَتَقَرّبَ إِلَيْكَ فِيهِ مِنَ الْأَعْمَالِ الزّاكِيَةِ بِمَإ؛ععّّ تُطَهّرُنَا بِهِ مِنَ الذّنُوبِ، وَ تَعْصِمُنَا فِيهِ مِمّا نَسْتَأْنِفُ‏ مِنَ الْعُيُوبِ، حَتّى لَا يُورِدَ عَلَيْكَ أَحَدٌ مِنْ مَلَائِكَتِكَ إِلّا دُونَ مَا نُورِدُ مِنْ أَبْوَابِ الطّاعَةِ لَكَ، وَ أَنْوَاعِ الْقُرْبَةِ إِلَيْكَ. اللّهُمّ إِنّي أَسْأَلُكَ بِحَقّ هَذَا الشّهْرِ، وَ بِحَقّ مَنْ تَعَبّدَ لَكَ فِيهِ مِنِ ابْتِدَائِهِ إِلَى وَقْتِ فَنَائِهِ مِنْ مَلَكٍ قَرّبْتَهُ، أَوْ نَبِيّ‏ٍ أَرْسَلْتَهُ، أَوْ عَبْدٍ صَالِحٍ اخْتَصَصْتَهُ، أَنْ تُصَلّيَ عَلَى مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَهّلْنَا فِيهِ لِمَا وَعَدْتَ أَوْلِيَاءَكَ مِنْ كَرَامَتِكَ، وَ أَوْجِبْ لَنَا فِيهِ مَا أَوْجَبْتَ لِأَهْلِ الْمُبَالَغَةِ فِي طَاعَتِكَ، وَ اجْعَلْنَا فِي نَظْمِ مَنِ اسْتَحَقّ الرّفِيعَ الْأَعْلَى بِرَحْمَتِكَ. اللّهُمّ صَلّ عَلَى مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، وَ جَنّبْنَا الْإِلْحَادَ فِي تَوْحِيدِكَ، وَ الْتّقْصِيرَ فِي تَمْجِيدِكَ، وَ الشّكّ فِي دِينِكَ، وَ الْعَمَى عَنْ سَبِيلِكَ، وَ الْإِغْفَالَ لِحُرْمَتِكَ، وَ الِانْخِدَاعَ لِعَدُوّكَ الشّيْطَانِ الرّجِيمِ‏ اللّهُمّ صَلّ عَلَى مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، وَ إِذَا كَانَ لَكَ فِي كُلّ لَيْلَةٍ مِنْ لَيَالِي شَهْرِنَا هَذَا رِقَابٌ يُعْتِقُهَا عَفْوُكَ، أَوْ يَهَبُهَا صَفْحُكَ فَاجْعَلْ رِقَابَنَا مِنْ تِلْكَ الرّقَابِ، وَ اجْعَلْنَا لِشَهْرِنَا مِنْ خَيْرِ أَهْلٍ وَ أَصْحَابٍ. اللّهُمّ صَلّ عَلَى مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، وَ امْحَقْ ذُنُوبَنَا مَعَ امّحَاقِ هِلَالِهِ، وَ اسْلَخْ عَنّا تَبِعَاتِنَا مَعَ انْسِلَاخِ أَيّامِهِ حَتّى يَنْقَضِيَ عَنّا وَ قَدْ صَفّيْتَنَا فِيهِ مِنَ الْخَطِيئَاتِ، وَ أَخْلَصْتَنَا فِيهِ مِنَ السّيّئَاتِ. اللّهُمّ صَلّ عَلَى مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، وَ إِنْ مِلْنَا فِيهِ فَعَدّلْنَا، وَ إِنْ زُغْنَا فِيهِ فَقَوّمْنَا، وَ إِنِ اشْتَمَلَ عَلَيْنَا عَدُوّكَ الشّيْطَانُ فَاسْتَنْقِذْنَا مِنْهُ. اللّهُمّ اشْحَنْهُ بِعِبَادَتِنَا إِيّاكَ، وَ زَيّنْ أَوْقَاتَهُ بِطَاعَتِنَا لَكَ، وَ أَعِنّا فِي نَهَارِهِ عَلَى صِيَامِهِ، وَ فِي لَيْلِهِ عَلَى الصّلَاةِ وَ التّضَرّعِ إِلَيْكَ، وَ الْخُشُوعِ لَكَ، وَ الذّلّةِ بَيْنَ يَدَيْكَ حَتّى لَا يَشْهَدَ نَهَارُهُ عَلَيْنَا بِغَفْلَةٍ، وَ لَا لَيْلُهُ بِتَفْرِيطٍ. اللّهُمّ وَ اجْعَلْنَا فِي سَائِرِ الشّهُورِ وَ الْأَيّامِ كَذَلِكَ مَا عَمّرْتَنَا، وَ اجْعَلْنَا مِنْ عِبَادِكَ الصّالِحِينَ الّذِينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ، وَ الّذِينَ يُؤْتُونَ مَا آتَوْا وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ، أَنّهُمْ إِلَى رَبّهِمْ رَاجِعُونَ، وَ مِنَ الّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَ هُمْ لَهَا سَابِقُونَ. اللّهُمّ صَلّ عَلَى مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، فِي كُلّ وَقْتٍ وَ كُلّ أَوَانٍ وَ عَلَى كُلّ حَالٍ عَدَدَ مَا صَلّيْتَ عَلَى مَنْ صَلّيْتَ عَلَيْهِ، وَ أَضْعَافَ ذَلِكَ كُلّهِ بِالْأَضْعَافِ الّتِي لَا يُحْصِيهَا غَيْرُكَ، إِنّكَ فَعّالٌ لِمَا تُرِيدُ.

الدعا             ۴۴

دعاي آنحضرت به وقت فرارسيدن ماه رمضان

سپاس خدايي را سزاست كه ما را براي سپاسگزاري خود راهنمايي نمود ( توفيق داد ) و از اهل سپاس ( كساني كه به سپاسگزاري شناخته شده اند ) قرار داد ( يا و از اهل و دوستان خويش گردانيد ) تا براي احسان و نيكيش از سپاسگزاران باشيم و ما را بر آن سپاسگزاري پاداش نيكوكاران دهد و سپاس خدايي را سزاست كه ( راهنمايي به ) دين خود ( آنچه كه به آن عبادت و پرستش مي شود ) را به ما عطا نمود ، و ما را ( نه امتهاي گذشته را به ملت خويش ( اسلام ) اختصاص داد ، و در راههاي احسان و نيكيش درآورد تا به وسيله نعمتش در آن راهها رفته به سوي رضا و خشنوديش دست يابيم ، سپاسي كه آن را از ما بپذيرد ، و به وسيله آن از ما خشنود گردد ( رحمتش را بر ما ارزاني دهد ) و سپاس خدايي را سزاست كه ماه خود ماه رمضان ( مستفاد از اين جمله آن است كه رمضان يكي از نامهاي خداي تعالي است ) ماه صيام و روزه ( امساك و خودداري از خوردن و آشاميدن در اوقات معلومه ) و ماه اسلام ( ماه طاعت و فرمانبري از جهت بسياري طاعت و بندگي ، يا ماه دين اسلام براي اين كه واجب شدن روزه آن از مختصات اين امت است ، چنان كه حفص ابن غياث نخعي گفته : شنيدم حضرت صادق - عليه السلام - مي فرمود : خداوند روزه ماه رمضان را بر هيچيك از امتهاي پيش از ما واجب نكرده است ، پس به آن حضرت گفتم : معني قول خداي تعالي " سوره 2 ، آيه 183 " : يا ايها الذين آمنوا كتب عليكم الصيام كما كتب علي الذين من قبلكم " اي اهل ايمان روزه بر شما واجب شد چنان كه بر آنان كه پيش از شما بودند واجب گرديد " چيست ؟ فرمود : خداوند روزه ماه رمضان را بر پيغمبران واجب گردانيد نه بر امتها ، پس اين امت را به ماه رمضان " بر امتهاي گذشته " برتري داد ، و وجوب روزه آن را بر رسول خدا و بر امت آن حضرت قرار داد ) و ماه پاكيزگي ، و ماه تصفيه و پاك كردن ( از گناهان ، يا ماه تخليص و رهايي از آنها ) و ماه قيام و ايستادن ( براي نماز در شبها ) را يكي از آن راههاي احسان قرار داد ( و اين كه ماه رمضان را ماه قيام گفتند براي آن است كه نماز مستحبي در شبهاي آن بسيار خوانده مي شود ، و مشهور در روايات علاوه از نمازهاي مستحبي كه در هر شب بايد خواند چنان كه بسياري از علما فرموده اند : خواندن هزار ركعت نماز در شبهاي آن مستحب است ، و كيفيت آن ، آن است كه هر شبي تا بيست شب بيست ركعت : هشت ركعت پس از نماز مغرب و دوازده ركعت پس از نماز عشاء و در شب نوزدهم به غير از بيست ركعت صد ركعت ديگر خوانده شود ، و در ده شب پس از بيست شب هر شبي سي ركعت : هشت ركعت پس از نماز مغرب و بيست و دو ركعت پس از نماز عشاء و در هر شب از بيست و يكم و بيست و سوم به غير از سي ركعت صد ركعت ديگر كه مجموع آنها هزار ركعت است ، و اگر ماه رمضان از سي روز كمتر باشد نماز شب سي ام ساقط است و به جاي آن خواندن درست نيست ) آن چنان ماهي كه قرآن در آن فروفرستاده شد ( خداي تعالي آن را در شب قدر به آسمان دنيا فرستاد و از آنجا در مدت بيست و سه سال به تدريج بر پيغمبر - صلي الله عليه و آله - نازل گردانيد ) در حالي كه براي مردم راهنما ( ي از گمراهي ) و نشانه هاي آشكار رهبري ( حلال و حرام ) و جداكننده ميان حق و باطل است ( جمله الذي انزل فيه القرآن هدي للناس وبينات من الهدي والفرقان از قرآن شريف " سوره 2 ، آيه 185 " اقتباس شده ) پس برتري آن را بر ماههاي ديگر به سبب حرمتها و گرامي داشتنهاي بسيار و فضايل و برتريهاي آشكار كه براي آن قرار داد هويدا گردانيد ، و در آن ماه از جهت بزرگ داشتن ، آنچه را كه در ماههاي ديگر حلال كرده حرام نمود ، و از جهت گرامي داشتن ، خوردنيها و آشاميدنيها را در ( روزهاي ) آن منع كرد ، و براي آن وقت آشكاري ( معيني ) قرار داد كه خداي بزرگ و توانا جايز و روا نمي داند كه پيش انداخته شود و نمي پذيرد كه از آن وقت به تأخير افتد پس از آن ( عبادت و بندگي در ) شبي ( شب نوزدهم يا بيست و يكم يا بيست و سوم ) از شبهاي آن را بر ( عبادت در ) شبهاي هزار ماه برتري داد ( چون خيرات و بركات و نيكيها و سودهاي ديني و دنيوي در آن است ) و آن را شب قدر ناميد ( شبي كه خداي تعالي اجلها و روزيها و هر امري كه حادث مي شود را مقدر مي فرمايد ) در آن شب ( بسياري از ) فرشتگان و روح ( القدس : جبرئيل يا وحي يا مخلوقي است بزرگتر از فرشتگان ) به فرمان پروردگارشان بر هر كه از بندگانش بخواهد با قضا و قدري كه محكم و استوار كرده ( تغيير و تبديلي در آن نيست ) براي هر كاري ( كه خدا مقدر فرموده ) فرود مي آيند ، آن شب سلام و درود ( فرشتگان ) است ( بر آنان كه براي نماز به پا ايستاده يا در حال ركوع و سجودند ، يا آن كه شب سلامتي و رهايي از ضرر و زيان شياطين است ) كه بركت و خير آن تا آشكار شدن روشني صبح دايم و هميشه است بار خدا بر محمد و آل او درود فرست ، و شناسايي برتري آن را ( بر ماههاي ديگر ) و بزرگ داشتن حرمت و حقش را ( كه قيام و ايستادگي بر آن واجب است ) و دوري گزيدن از آنچه را كه منع و حرام كرده اي به ما الهام نما ، و ما را بر روزه داشتن آن به وسيله بازداشتن اندام از گناهان و به كار بردن آن اندام در آن ماه به آنچه تو را خشنود مي گرداند ( خواسته تو در آن است ) ياري فرما ، تا با گوشهامان سخن بيهوده گوش ندهيم ، و با چشمهامان به سوي بازي ( كارهايي كه انسان را از مقصود بازدارد ) نشتابيم و تا دستهامان را به ( طلب يا فراگرفتن ) حرام دراز ننماييم ، و با پاهامان به سوي آنچه منع و حرام گشته نرويم ، و تا شكمهامان نگاه ندارد و گرد نياورد جز آنچه ( خوردني و آشاميدني ) كه تو حلال و رواگردانيده اي ، و زبانهامان گويا نشود جز به آنچه ( قرآن مجيد و گفتار پيغمبر اكرم و ائمه معصومين - عليهم السلام - كه ) تو خبر داده و بيان فرموده اي ( اين چند جمله اشاره به آداب و نيكو رفتاري روزه دار است كه در اين باره اخبار بسيار رسيده ، روايت شده : زن روزه دار به كنيز خود دشنام داد ، رسول خدا - صلي الله عليه و آله - شنيد ، فرمود : طعام و خوراك آوردند و به آن زن امر كرد كه بخور ، گفت : من روزه هستم ! حضرت فرمود : چگونه روزه هستي و به كنيز خود دشنام دادي ؟! تنها روزه از خوردن و آشاميدن نيست . طعام خواستن حضرت براي آن زن روزه دار و امر بخوردن او شايد از جهت اين بوده كه مي دانسته روزه او روزه مستحبي بوده ، و احتمال مي رود كه روزه واجب بوده و امر حضرت بخوردن از روي تأديب است يعني مانند اين روزه را پاداشي نيست و گرفتن و نگرفتن آن يكسان است اگر چه گرفتن آن واجب باشد ) و رنج نكشيم جز در آنچه ( عبادت خالق و خدمت به خلق كه ) به پاداش تو نزديك گرداند ، و بجا نياوريم جز آنچه كه از كيفر تو نگاه دارد ، سپس همه آن كردارها را از ريا و خودنمايي خود نمايان و از سمعه و شنواندن شنوندگان خالص و پاكيزه گردان كه در آن كسي را با تو شريك نگردانيم ، و جز تو در آن مقصود و خواسته اي نطلبيم بار خدايا بر محمد و آل او درود فرست ، و ما را در آن بر اوقات نمازهاي پنجگانه با حدود و احكامش كه مقرر نموده اي و واجباتش كه واجب كرده اي و شروط و اوقاتش كه شرط و تعيين گردانيده اي آگاه فرما ( حضرت صادق - عليه السلام - فرموده : براي نماز چهار هزار حد " حكم شرعي " است ) و ما را در نماز همچون كساني قرار ده كه مراتب شايسته آن را دريافته اركان و جوانب آن را نگاه دارندگانند ( اركان نماز نيت ، تكبير ، قيام ، ركوع و دو سجده است كه به ترك و افزوني و كاستن آنها از روي عمد و سهو نماز باطل مي شود ) آن را در اوقات خود به همان طريقي كه بنده و فرستاده تو - درودهايت بر او و بر آل او باد - در ركوع و سجود و همه فضيلتها و درجات رفيعه اش قرار داده با كاملترين طهارت و پاكي و رساترين خشوع و فروتني بجا آورنده اند ( خشوع در نماز چنان كه اميرالمؤمنين - عليه السلام - فرموده آن است كه نمازگزار به سمت راست و چپ التفات نداشته و كسي را كه در سمت راست و چپ اوست نشناسد ، روايت شده : پيغمبر - صلي الله عليه و آله - مردي را در نماز ديد با ريشش بازي مي كند فرمود : اگر دلش خاشع و فروتن بود جوارح و اندامش هم فروتن مي بود ) و ما را در آن ماه توفيق ده كه با نيكي فراوان و بخشش ، به خويشان خود نيكي كنيم ، و با احسان و عطا از همسايگانمان جويا شويم ، و داراييهامان را از مظالم و آنچه از راه ظلم و ستم به دست آمده خالص و آراسته نماييم ( اموالي كه از راه ظلم گرفته شده از آنها جدا كرده به صاحبانش يا اگر نيستند و يا معلوم نيست كيستند يا كجايند به حاكم شرع بازگردانيم ) و آنها را با بيرون كردن زكوتها ( زكوة شتر ، گاو ، گوسفند ، طلا ، نقره ، گندم ، جو ، خرما و مويز ، از چركي و عذاب و كيفر بر منع آن ) پاك كنيم ( رسول خدا - صلي الله عليه و آله - فرموده : ملعون كل مال لا يزكي " از خير و نيكي دور است هر مال و دارايي كه زكوة آن داده نشود " و ناگفته نماند : درخواست پاك كردن اموال به بيرون كردن زكوة در ماه رمضان در صورتي است كه بيرون كردن آن در آن ماه واجب شده يا پيش از آن واجب گشته و بيرون نشده باشد ، ولي اگر وقت وجوب بيرون كردن آن نرسيده يا پيش از آن واجب گرديده به تأخير افتد ، پس پيش انداختن آن در ماه رمضان يا به تأخير انداختن آن به ماه رمضان مستحب نيست ، زيرا هر واجبي را بايد در وقت خود بجا آورد و وجوب آن فوري است ، و تقديم و تأخير آن بنابر قول به جواز آن از جهت رخصت و آساني است نه از جهت مستحب بودن ) و به كسي كه از ما دوري گزيده بازگرديم ( به او به پيونديم ) و به كسي كه به ما ظلم و ستم نموده از روي ( آنچه مقتضي ) انصاف و عدل ( است ) رفتار كنيم ( نه آن كه از جهت فرونشاندن خشم از عدل تجاوز نماييم ) و با كسي كه به ما دشمني كرده آشتي نماييم ( نه آن كه ما هم در صدد دشمني با او برآييم ) جز كسي كه در راه تو و براي تو با او دشمني شده باشد ، زيرا او دشمني است كه او را دوست نمي گيريم ، و حزب و گروهي است كه با او از روي دل دوستي نمي كنيم و ما را توفيق ده كه در آن به سوي تو تقرب جسته نزديك شويم ( طلب كنيم آنچه را كه موجب به دست آوردن رحمت توست ) به وسيله كردارهاي پاكيزه آراسته كه ما را به آن از گناهان پاك كني ( بيامرزي ) و در آن ما را حفظ كرده نگاهداري از اين كه بخواهيم عيوب و زشتيها ( كردارهاي ناشايسته ) را از سر گيرم ، تا هيچيك از فرشتگانت ( كه نويسندگان اعمال هستند گناهان ما را ) بر تو پيشنهاد ننمايند جز آن كه كمتر باشد از اقسام طاعت و بندگي براي تو ، و انواع تقرب به سوي تو كه با بجا آورديم بار خدايا از تو درخواست مي نمايم به حق ( به فضيلت و برتري ) اين ماه و به حق كسي كه در آن از آغاز تا انجامش در عبادت و بندگي براي تو كوشيده : از فرشته اي كه او را مقرب ساخته اي ، يا پيغمبري كه فرستاده اي ، يا بنده شايسته اي كه برگزيده اي ، كه بر محمد و آل او درود فرستي و ما را در آن براي كرامت و ارجمندي كه به دوستانت وعده داده اي سزاوار گردان ، و آنچه كه براي كوشش كنندگان در طاعت و فرمانبريت واجب و لازم كرده اي براي ما لازم نما ، و به رحمت و مهربانيت ما را در صف كساني ( انبياء و اوصياء ايشان - عليهم السلام ) - كه سزاوار بالاترين مرتبه ( بهشت ) هستند قرار ده بار خدايا بر محمد و آل او درود فرست ، و ما را در توحيد و يگانگيت از عدول و بازگشتن ( شرك آوردن آشكار و نهان ) و در بزرگ داشتنت از تقصير و كوتاهي ، و در دينت ( اسلام ) از شك و دو دلي ، و از راهت ( به دست آوردن رضا و خشنوديت ) از كوري ( گمراهي ) و براي حرمتت ( آنچه قيام به آن واجب است ) از سهل انگاري ، و از دشمنت : شيطان رانده شده ( از خيرات و نيكيها ) از فريب خوردن ، دور گردان بار خدايا بر محمد و آل او درود فرست ، و هرگاه در هر شب از شبهاي اين ماه ما براي تو بندگاني باشد كه عفو و بخشيدنت آنها را آزاد مي نمايد ، يا گذشتت ايشان را مي بخشد پس ما بندگان را از آن بندگان بگردان ، و ما را براي ماه ، از بهترين شايستگان و ياران ( برگزيدگان ) قرار ده ( حضرت صادق - عليه السلام - فرموده : در هر شب از ماه رمضان براي خدا آزاد شده و رها شدگاني از آتش است جز كسي كه به مسكر ( آنچه مستي آورد ) افطار كند " بخورد و بياشامد " و در شب آخر مانند آنچه كه در همه آن ماه آزاد كرده آزاد مي نمايد ) بار خدايا بر محمد و آل او درود فرست ، و با كاسته شدن ماه آن گناهان ما را بكاه ، و با به پايان رسيدن روزهايش بديها و گرفتاريهاي ما را از ما بكن تا اين كه اين ماه از ما بگذرد در حالي كه ما را از خطاها ( گناهان كوچك ) پاكيزه گردانيده ، و از بديها ( گناهان بزرگ ) خالص و آراسته ساخته باشي بار خدايا بر محمد و آل او درود فرست ، و اگر در آن از حق برگرديم ما را ( بر آن ) بازگردان ، و اگر در آن عدول نموده به راه كج رفتيم ما را به راه راست آور ، و اگر دشمن تو شيطان ما را احاطه كرده فراگيرد از او رهاييمان ده بار خدايا ماه رمضان را از عبادت و پرستش ما تو را مملو و پر گردان ، و اوقات آن را به طاعت و فرمانبري ما براي تو آراسته نما ، و ما را در روزش به روزه داشتن و در شبش به نماز و زاري به سوي ( درگاه ) تو و فروتني براي تو و خواري در برابر تو ، ياري فرما تا روزش بر ما به غفلت و بي خبري و شبش به تقصير و كوتاهي ( در عمل ) گواهي ندهد ( گواهي دادن شب و روز به زبان حال است و گفتار و كردار انسان در آن در علم خداي تعالي به منزله گواهي دادن نزد اوست ) بار خدايا و ما را در باقي ماهها و روزها تا زماني كه زنده داري همچنين ( به طوري كه براي ماه رمضان درخواست شد ) قرار ده ، و ما را از بندگان شايسته ات بگردان كه ( الذين يرثون الفردوس هم فيها خالدون " سوره 23 ، آيه 11 " يعني ) آنان بهشت را به ميراث مي برند در حالي كه در آن جاويد هستند ( گفته اند : بهشت مسكن و جايگاه پدر ما حضرت آدم - علي نبينا وآله و عليه السلام - بوده پس هرگاه به فرزندان او داده شود مانند آن است كه از او به آنها ارث رسيده ) و آنان كه آنچه ( صدقات ) را مي دهند در حالي مي دهند كه دلهاشان از ( انديشه ) بازگشت به سوي پروردگارشان ترسان است ، و از آنان كه در نيكيها مي شتابند و ايشان براي آن نيكيها ( بر ديگران ) پيشي گيرنده اند ( علي ابن ابراهيم - رحمه الله - فرموده : ايشان اميرالمؤمنين و ائمه طاهرين - عليهم السلام - هستند كه بعد از پيغمبر - صلي الله عليه وآله - كسي از ايشان در علم و عمل پيشي نگرفته است ، و جمله والذين يؤتون ما اتوا وقلوبهم وجلة انهم الي ربهم راجعون ، ومن الذين يسارعون في الخيرات وهم لها سابقون كه در بالا ترجمه و شرح شد از قرآن كريم " سوره 23 ، آيه 60 و 61 " اقتباس شده ، و فرمايش امام - عليه السلام - ومن الذين يسارعون في الخيرات اقتباس از قول خداي تعالي : اولئك يسارعون في الخيرات است ، و در شرح جمله دوازدهم از دعاي يكم گفتيم : اقتباس از قرآن مجيد در حقيقت قرآن نيست بلكه كلامي است مانند آن ، چون اگر قرآن بود تغيير در آن جايز نبود ) بار خدايا بر محمد و آل او درود فرست ، در هر هنگام و هر زمان و بر هر حال به شماره درودي كه فرستاده اي ، بر هر كه درود فرستاده اي ، و چندان برابر همه آنها به چندان برابري كه جز تو آنها را نتواند شمرد ، زيرا تو هر چه را بخواهي بجا آورنده اي ( انجام كار تو را ناتوان نمي گرداند ، و مانع و جلوگيري تو را از آن بازنمي دارد ) .